Điều Trị Rối Loạn Tiền Đình Bằng Nghiệm Pháp Epley: Hướng Dẫn Tự Thực Hiện An Toàn Tại Nhà
Bs. Tống Thái Duy — Khoa Tim mạch, Bệnh viện Bãi Cháy
Đôi Nét Về Cơn Chóng Mặt Kịch Phát Lành Tính (BPPV)
Chóng mặt tư thế kịch phát lành tính (BPPV - Benign Paroxysmal Positional Vertigo) đặc trưng bởi cảm giác chóng mặt quay tròn kéo dài ngắn từ 1 đến 60 giây. Cơn thường bùng phát dữ dội khi người bệnh thay đổi vị trí đầu đột ngột (nằm xuống, trở mình trên giường, ngửa đầu lên cao hoặc cúi gập người). Đi kèm với đó có thể là cảm giác buồn nôn, nôn nao, mất thăng bằng kéo dài vài giờ sau đó.
Cơ chế sinh bệnh: Trong tai trong có các tinh thể canxi nhỏ gọi là sỏi tai (otoconia). Vì nguyên nhân chấn thương, thoái hóa hoặc tự phát, các tinh thể này rơi ra khỏi vị trí ban đầu (soan nang - utricle) và lạc vào các ống bán khuyên (phổ biến nhất là ống bán khuyên sau). Khi đầu chuyển động, các hạt sỏi này di chuyển theo quán tính và kích thích bất thường lên tế bào lông tiền đình, tạo ra cảm giác xoay tròn giả tạo.
BPPV là bệnh lý lành tính, không đe dọa tính mạng và có thể tự thuyên giảm, nhưng dễ tái phát từng đợt gây ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt.
Sơ Đồ Hướng Dẫn Nghiệm Pháp Epley
Sơ đồ 5 bước thực hiện nghiệm pháp Epley tái định vị sỏi tai ống bán khuyên sau
5 Bước Thực Hiện Nghiệm Pháp Epley (Ví Dụ Điều Trị Tai Phải)
Nghiệm pháp Epley do Tiến sĩ John Epley phát triển với mục đích sử dụng trọng lực để đưa các mảnh sỏi tai di chuyển ngược trở lại soan nang, từ đó chấm dứt ngay triệu chứng chóng mặt với tỷ lệ thành công lên tới 70–90% sau 1–3 lần thực hiện:
Tư thế ban đầu
Ngồi thẳng lưng trên giường, hai chân duỗi thẳng. Quay đầu sang bên tai bị tổn thương một góc 45 độ (ví dụ bên tai phải).
Nằm nhanh xuống
Nhanh chóng ngả người nằm ngửa xuống giường, giữ nguyên góc đầu quay 45 độ, đồng thời để cổ hơi ngửa ra sau (đầu thấp hơn mặt phẳng giường khoảng 20 - 30 độ). Giữ nguyên vị trí này từ 30 - 60 giây (hoặc cho đến khi hết cơn chóng mặt).
Quay đầu sang bên đối diện
Giữ nguyên tư thế nằm, quay đầu 90 độ sang phía bên đối diện (đầu lúc này ở tư thế nghiêng 45 độ về bên tai trái). Tiếp tục giữ cố định trong 30 - 60 giây.
Lật toàn thân nghiêng sang bên
Tiếp tục xoay toàn bộ người nằm nghiêng hẳn sang bên mặt đang hướng tới (vai và đầu cùng hướng). Giữ nguyên đầu sao cho mũi và mặt hướng chếch xuống sàn nhà 45 độ. Duy trì tư thế này trong 30 - 60 giây.
Ngồi dậy
Thả chân ra mép giường và từ từ ngồi dậy dưới sự hỗ trợ của người thân, cúi nhẹ đầu về phía trước trong vài phút. Kết thúc quy trình Epley.
Lưu Ý Quan Trọng Khi Tự Thực Hiện Tại Nhà
Cần chẩn đoán xác định trước
Trước khi tự làm, cần được bác sĩ khám hoặc kiểm tra bằng bài test Dix-Hallpike để xác định đúng là BPPV ống bán khuyên sau, loại trừ các căn nguyên nguy hiểm khác.
Không gian an toàn
Dọn dẹp vật sắc nhọn quanh giường, nên có người nhà đứng cạnh hỗ trợ giữ vai gáy để tránh chấn thương nếu hoa mắt ngã.
Chống chỉ định
Người có bệnh lý thoái hóa đốt sống cổ nặng, hẹp ống sống cổ, chấn thương cổ hoặc tiền sử phẫu thuật võng mạc cần hỏi ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi làm.
Dừng lại khi có bất thường
Nếu cảm thấy đau nhói vùng cổ, tê bì lan xuống tay hoặc choáng ngất, hãy ngừng ngay lập tức và nằm yên nghỉ ngơi.
Tác Dụng Phụ Có Thể Gặp & Cách Khắc Phục
| Biểu hiện | Nguyên nhân | Hướng xử trí |
|---|---|---|
| Buồn nôn, nôn nhẹ | Do dòng dịch nội dịch chuyển động kích thích nhân tiền đình | Nghỉ ngơi tại chỗ, uống ngụm nước ấm nhỏ, hít thở sâu |
| Mệt mỏi, nặng đầu | Phản ứng sau cơn stress tiền đình và cơ cổ căng cứng | Nằm ngơi tĩnh dưỡng 10–15 phút sau nghiệm pháp |
| Cảm giác chao đảo nhẹ | Hệ thống tiền đình đang thích nghi lại với vị trí sỏi mới | Tránh cúi gập người hoặc quay lắc đầu mạnh trong 24 giờ |
Lời Khuyên Từ Bác Sĩ Tim Mạch: Khi Nào Phải Đến Viện Cấp Cứu?
- Chóng mặt đi kèm tê bì, yếu liệt nửa người, nói ngọng hoặc méo miệng (dấu hiệu đột quỵ não).
- Chóng mặt kèm đau ngực dữ dội, khó thở, nhịp tim đập nhanh không đều hoặc ngất xỉu.
- Huyết áp đo được ≥ 180/120 mmHg kèm nhìn mờ, nôn vọt liên tục không dứt.